... За хүүхдүүдээ "Эх орон" гэж юу вэ? .. гэдэг асуултыг бага ангид байхад багш маань асууж байсан ер санаанаас гардаггүй юм. Хүүхдүүд янз бүрээр л хариулна. Нэгдүгээр ангийн нусаакууд хөөрхий юугаа ч мэдэхэвдээ, ээж аавынхаа ажлыг бодож байгаад л зарим нэг нь ...эх орон бол үйлдвэр, комбинат, мал, ард түмэн... гэх мэтээр хэлж байсансан. Ер нь тэр үеийн социализмын сургалт эх орон, ажилчин, ах дүү орны харилцаа гэх мэт үндсүүдээр бядний тархийг угааж байсан л даа. Тухайн үед эх орон гээч 2 үгийг л мэдэхээс биш үгийн үндсийг нь ойгохгүй шахуу л гүйж байж. За тэгээд юугаа ч мэдэхэвдээ. Хурдхан завсарлага болоосой, ундаа олж уух юмсан гэж бодоод сууж байсан мань мэтэд тэр эх орон "Асуудал" биш шиг санагддаг байлаа.
Саяхан монголруугаа ажлын шугамаар нэгээхэн долоо хоночоод ирлээ. Алба, амины (амины ажил шоудах биш шүү) ажлаа хослуулчих санаатай нилээдгүй гүйлээ дээ. Нэг орой аавындаа хоол идээд сууж байтал номын тавиур дээр "Булган аймгийн Бага нэвтэрхий толь" гээч урд хожид үзэгдэж харагдаагүй ном байхаар нь аваад үзлээ. Хамгийн түрүүнд харахыг хүссэн зүйл маань өвөөгийнхөө тухай. Миний өвөө Булган аймагт 20 гаруй жил ажилж амьдарсан нэгэн. Үндэс угсаа гэвэл Булганы хүн биш л дээ. Тиймдээ ч би тэр сайхан нутагт төрсөн байх л даа. Аймгийн үзэл суртал ухуулагч.., аймгийн нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга олон жил хийж булган аймгийн бүтээн байгуулалтад олон ч зүйлийг хийж босгож явсан. Булганд "ширүүн хар" нэрээрээ алдартай, булганы ард түмэн сайн ч мэддэг. Хэдийн чанга хатуу хүн ч далайлт нь сүртэй ч буулт нь зөөлөн гэж хүмүүс ярихыг олонтаа сонсож байлаа.
Тэрхүү бага толь бичигт Булган аймгийн даргаар ажилж байсан (заримыг нь санахгүй байна) Гөлгөө, Лхагвасүрэн, Бадарч, Жавзмаа, Раднаа, Оюунбат (энэ сүүлийн нөхөр одоо аймгийн засаг даргаар ажилж байгаа юм)гэж хүмүүсийн нэр ажилж байсан он сараар тавьсан байхад өвөөгийн маань нэрийг ч дурсаагүй байсан нь хачирхалтай ч эгдүүцмээр санагдаж байлаа. Энэ хүн аавын маань аав болох Содномжамц гэдэг байсан. Энэ хүн хэдий Булганы уугуул иргэн биш ч гэлээ энэ аймгийн төлөө хөлс, хөдөлмөрөө зориулж байсанг нь дурсах битгий хэл мөнхлөх ёстой мэт санагдсан. Хүний хийсэн бүтээсэнг үгүйсгэж байгаагаас ялгаа юу байхав. Хэтэрхий нутгархаж, нэг талыг барьсан санагдсан.
Миний ээжийн аав мөн л Булган аймагт "насаараа" ажилж амьдарсан. Гэхдээ Лоохууз, Нямбуу, Сүрмаажав нарын хамсаатан хэмээн буруутгагдаж хэлмэгдэн нутаг заагдаж энэ газар ирсэн түүхтэй. Тэр цагаас хойш ажил амьдралын гараагаа эхэлж сууршисан юм. Ардчилал гартал хараа хяналтанд, мөрдлөг, сэрдлэгэн дор байсанг миний бие ухаан орсон байсан тэр цагт мэдэрч эхэлсэн. Тухайн үеийн хүмүүс эдийн засгийн ашиг сонирхол, хувийн ашиг харж ажилдаггүй байсан. Тэдний л нэгэн адил Булган аймагт хөдөлмөрлөж бүтээж явсан. Энэ хүний тухай бас л тэр номонд дурдагдаагүй байлаа...
Ийм нэг цухасхан бодол тэрхүү агшинд тархинд бууж байсанг одоо энд сийрүүлж бичлээ.
Эцэст нь эх орон л бол эх орон. Өчүүхэн зүйлд нутгархаж, үндэсхэрхэх үзэл санаа хизнээн явцуу болхыг жижигхэн жишээн дээрээс л ингэж харагдаж байна. Харь газар суугаа бидэнд монголын хаана нь ч очсон цээж дүүрэн амьсгалж (улаанбаатар маань утаатай ч сайхан шүү ккк), хамаг чадлаараа хашгирсан ч хэн ч хориглохгүйд л эх орныхоо иргэний хувьд эрх чөлөөгөө эдэлж байгаагын илрэл бусуу.
би эх орон гэдэг асуултанд ингэж л хариулах байна.
Showing posts with label Дурсамж. Show all posts
Showing posts with label Дурсамж. Show all posts
20090604
20090224
Сар шинэдээ сайхан шинэлээрэй.
Цагаан сар тэмдэглэлгүй арлын орны арал дээр 3 дахь жилээ угтаж байна даа гэж. Энд ажлынхаа өрөөндөө араажаваар бөх сонсоостой, хальт ажлаа дэлгээстэй, сэтгэл сэм сэмхэн догдлоостой, ходоод хоржигноод битүүний буузаа санагалзаастай, үе үехэн айраг үнэртээд ч байх шиг, аргаа бараад ногоон цай балгаастай (уг нь шар айраг уумаар л байна даанч ажил тардаггүй) нэг иймэрхүү дүр төрх байгааг нуух юун.
Бага байхад өвөөгийнд манайхан бүгд цуглаад битүүлгээ хийхээр бэлтгэнэ дээ. Хотоос бүгд ирээд бужигнаад өнөөх дүнзэн байшинд багталцаж ядан байх нь мөн ч таатай сайхан байж дээ. Бөх гарах дөхөхөөр л ЗУРАГТАА ЯНЗАЛ, АНТИНАА ЗАСААРАЙ гээд л аав, ах нар лүндэн буулгана шүү дээ. Тэр үед аймгийн төвд зурагт нилээд тааруу гарнаа. Оросын дөрвөлжин моднууд (рекорд 345) жирэлзээстэй. айргаа уугаад л, зарим нь ууц чанаад, эмэгтэйчүүд таваг идээ будаа засаад, зарим нь гэр цэвэрлээд л, жинхэнэ коммунист субботник тэнд чинь өрнөнө шүү дээ. Гадаа хэсэг нь түлээ түлш, ус мөс болоод ч байх шиг. Нэг тиймэрхүү сар шинийг бэлтгээд оройдоо битүүрээд, манай өвөөгийн эгчийнх бас ойрхон байдаг байлаа. Тэднийд заавал очино. Буцаж гэртээ харьж ирээд оны аз үзнэ хэмээж ёондоотой муушиг тоглоно шүү дэ хэхэ.
Шинийн нэгэн. Өглөө юу юугүй туугдаж босоод зүг мар гэж бужигнаад л золгуут болно доо. Өвөө эмээ маань хүүхдүүд ач зээ нар нийлээд тэр үед 30 гаруй хүн болсон байв. Цувраад золголт болоход нилээд урт цуваа үүсэх нь одоо ч нүдэнд тодхон.
Өвөөгийнд хүн их ирдэг болхоор айл хэсэх асуудал нилээд хүнд. Зочноо гарангуут л араас гарч явтал дараагийн золгуутен улс таараад буцаад гэрлүүгээ орно доо. Ингэж цагаан сараа тэмдэглээгүй удаж дээ удаж.
Бага байхад өвөөгийнд манайхан бүгд цуглаад битүүлгээ хийхээр бэлтгэнэ дээ. Хотоос бүгд ирээд бужигнаад өнөөх дүнзэн байшинд багталцаж ядан байх нь мөн ч таатай сайхан байж дээ. Бөх гарах дөхөхөөр л ЗУРАГТАА ЯНЗАЛ, АНТИНАА ЗАСААРАЙ гээд л аав, ах нар лүндэн буулгана шүү дээ. Тэр үед аймгийн төвд зурагт нилээд тааруу гарнаа. Оросын дөрвөлжин моднууд (рекорд 345) жирэлзээстэй. айргаа уугаад л, зарим нь ууц чанаад, эмэгтэйчүүд таваг идээ будаа засаад, зарим нь гэр цэвэрлээд л, жинхэнэ коммунист субботник тэнд чинь өрнөнө шүү дээ. Гадаа хэсэг нь түлээ түлш, ус мөс болоод ч байх шиг. Нэг тиймэрхүү сар шинийг бэлтгээд оройдоо битүүрээд, манай өвөөгийн эгчийнх бас ойрхон байдаг байлаа. Тэднийд заавал очино. Буцаж гэртээ харьж ирээд оны аз үзнэ хэмээж ёондоотой муушиг тоглоно шүү дэ хэхэ.
Шинийн нэгэн. Өглөө юу юугүй туугдаж босоод зүг мар гэж бужигнаад л золгуут болно доо. Өвөө эмээ маань хүүхдүүд ач зээ нар нийлээд тэр үед 30 гаруй хүн болсон байв. Цувраад золголт болоход нилээд урт цуваа үүсэх нь одоо ч нүдэнд тодхон.
Өвөөгийнд хүн их ирдэг болхоор айл хэсэх асуудал нилээд хүнд. Зочноо гарангуут л араас гарч явтал дараагийн золгуутен улс таараад буцаад гэрлүүгээ орно доо. Ингэж цагаан сараа тэмдэглээгүй удаж дээ удаж.
20090120
Миний муу найз
Яахавдээ, хүнд найз нөхөр олон л байдаг. Цэцэрлэгийн, дунд сургуулийн, зуслангийн, их сургуулийн, цэргийн, байрны, байгуулгын гээ л зөндөө зөндөө. Надад ч мөн адил, одоо бүр ВИМО-н гэсэн нэг тодотголтой найз нар ч нилээдгүй байна.
Харин өлгийний найз гэвэл ганцхан бий.
Харин өлгийний найз маань ганц бий. Уг нь бид хоёр гэдсэнд байхдаа зэрэг гарна шүү гэж тохиролцсон байсан чинь нөгөөх маань бултаад хорь хоногийн өмнө гарчдаг байгаа. Би ч хоногоо гүйцээнэ гээ л байгаад байсан. Тэгж тэгж гараад ирэвшдэ. Гэхдээ түрүүлж гарчаад надаас намхан байсан юм даа (одоо ч гэсэн надаас намхан хэвээрээ, ккк)...
... Бага сургуульд орохын наахна зун лагерт хамт л бужигнуулдаг л байж. Элдэв тоглоом тоглох болхоороо, дугуйгаа ээлжилж унадаг байсан болхоор АХАРХАЖ ахаараа би эхэлж унана гээ л дайрчина. Юм л бол ахаараа, ахаараа гээ л байна. Би ч хожигдож гарсанаа хүлээн зөвшөөрдөг байлаа л даа.
...Дунд сургуульд гуравдугаар ангид байхдаа ЖАРГАЛАНТ пионерийн зусланд хамт амрав. ОРГИЛ бүлгийн ОРГИЛбулган гээ л бас томорноо яджаахад. Гэтэл цэнгээнт бүжгийн тэмцээн болж хос хосоороо бүжиг заалгав. Мань хүн их идэвхтэй, харин би ч байхгүйээ хэсэг нөхөдтэй зугтаагаад ууланд гараад жимс самархан эргүүлээд алга болно. Тэгсэн Оогоо тэмцээнд түрүүлээд баярын бичгээр шагнуулаа л аааяяя. Партнёртоо сэтгэлийн жолоогоо алдаа л аааяяя.
...Их сургуульд эдний гэрийнхэн унгар-луу нилээд удаан хугацаагаар явсан тул бид хоёр гэрийг нь манаж үлдээд дураараа жиргэж дунд чөмгөөрөө наадна гэгч болгов шдэ. Ойр ойрхон паатий зохиогоо л, гэрээ баар шиг болгочноо яджаахад. Их сургуулийн ангийнханаараа ямар нэг баяр болхоор л эднийхрүү хушуурна. Тарсан өдөр, шинэ жил гээ л мундах биш.
За ийм л түүхтэй, тийм л найзууддаа. Ярьвал ч зөндөө пан ч бий, паян ч бий гэж.
Олон үг нуршилгүй Эрхэм өлгийний анддаа ТӨРСӨН ӨДРИЙН халуун мэндийг алс холын арлын орноос ВИМО-р дамжуулан нөхөр миний бие мэндчилж аяны дугараа баръяаа.
Харин өлгийний найз гэвэл ганцхан бий.
Харин өлгийний найз маань ганц бий. Уг нь бид хоёр гэдсэнд байхдаа зэрэг гарна шүү гэж тохиролцсон байсан чинь нөгөөх маань бултаад хорь хоногийн өмнө гарчдаг байгаа. Би ч хоногоо гүйцээнэ гээ л байгаад байсан. Тэгж тэгж гараад ирэвшдэ. Гэхдээ түрүүлж гарчаад надаас намхан байсан юм даа (одоо ч гэсэн надаас намхан хэвээрээ, ккк)...
... Бага сургуульд орохын наахна зун лагерт хамт л бужигнуулдаг л байж. Элдэв тоглоом тоглох болхоороо, дугуйгаа ээлжилж унадаг байсан болхоор АХАРХАЖ ахаараа би эхэлж унана гээ л дайрчина. Юм л бол ахаараа, ахаараа гээ л байна. Би ч хожигдож гарсанаа хүлээн зөвшөөрдөг байлаа л даа.
...Дунд сургуульд гуравдугаар ангид байхдаа ЖАРГАЛАНТ пионерийн зусланд хамт амрав. ОРГИЛ бүлгийн ОРГИЛбулган гээ л бас томорноо яджаахад. Гэтэл цэнгээнт бүжгийн тэмцээн болж хос хосоороо бүжиг заалгав. Мань хүн их идэвхтэй, харин би ч байхгүйээ хэсэг нөхөдтэй зугтаагаад ууланд гараад жимс самархан эргүүлээд алга болно. Тэгсэн Оогоо тэмцээнд түрүүлээд баярын бичгээр шагнуулаа л аааяяя. Партнёртоо сэтгэлийн жолоогоо алдаа л аааяяя.
...Их сургуульд эдний гэрийнхэн унгар-луу нилээд удаан хугацаагаар явсан тул бид хоёр гэрийг нь манаж үлдээд дураараа жиргэж дунд чөмгөөрөө наадна гэгч болгов шдэ. Ойр ойрхон паатий зохиогоо л, гэрээ баар шиг болгочноо яджаахад. Их сургуулийн ангийнханаараа ямар нэг баяр болхоор л эднийхрүү хушуурна. Тарсан өдөр, шинэ жил гээ л мундах биш.
За ийм л түүхтэй, тийм л найзууддаа. Ярьвал ч зөндөө пан ч бий, паян ч бий гэж.
Олон үг нуршилгүй Эрхэм өлгийний анддаа ТӨРСӨН ӨДРИЙН халуун мэндийг алс холын арлын орноос ВИМО-р дамжуулан нөхөр миний бие мэндчилж аяны дугараа баръяаа.
20080921
Амьдралын их сургууль
Энэ бол миний ажил хөдөлмөр хийж эхэлсэн амьдралын их далайд хөл тавьсан тухай товчхон. Нэгэн буйдхан жуулчны баазад ажилж эхэлсэн маань миний өвөөгийн ач гавьяа билээ. Тэр хүн өдгөө байхгүй ч гэлээ би үргэлж санагалзаж байдаг. Миний өвөө нутаг орондоо нэртэй төдийгүй гэр бүл үр ачдаа энэрэлтэйгээс энэрэлтэй уяхан тийм л нэгэн байлаа. Би мэдээ орсон цагаасаа эхлээд л өвөө эмээ дээрээ өсөж хүн шиг хүн болж, амьдрал гэдгийг мэдэрсэн юм. Сургуульд ороогүй л жаахан байсан, миний өвөө "Жаргалант" пионерийн лагерийн захирал хийдэг байлаа. 6 сарын эхээр зуслан ажилж эхлэн хүүхдүүдээ хүлээн авахад л бид тэнд аль хэдий нь очсон байна. Өвөө бид 2 нэг модон байранд хоёр төмөр ор, нэг түмбүүчиг, ширээ байна. Зуслан маань уулын аманд байдаг тул оройдоо сэрүүхэн гэж жигтэйхэн. Заримдаа өрөөний пийшинг галлаж дулаацна. Хүүхдийн зусланд дандаа том ах эгч нар. Би дунд нь бол жижигдэнэ. Улаан булан, биеийн тамитын талбай, эсүүл мухлагын хавиар л эргэлдэнэ. Хааяа өвөө маань аймгийн төв орохдоо дагуулж явнадаа. Эмээ дээрээ очиж нэг хоноод маргааш нь зусланруугаа явдаг байж. 8 сарын сүүл гэхэд л сүүлийн ээлжээ дуусган зуслан буухад өвөө бид 2 гэртээ харина даа. Өвөө маань маш их зарчим хүн. Ажил бол ажил гэсэн байр суурианаас бүх зүйлд хандана. Ажил гэрийг холилдуулна гэж яасан ч үгүй. Заримдаа зөвшөөрөлгүй зусланд очихоор зэмлэнэ. Ингэж явсаар сургуульд орж зун хамт зусдаг үе маань өнгөрлөө. Эмээ хэдэн үнээтэй, түүнийг нь хариулж "тугалчин хүү Цэрэндорж" болно доо. Хоёрдугаар ангид орох жил Жаргалантын аманд 3давхар сүндэрлэсэн сайхан байшин босож тэр нь өвөөгийн маань 4 жилийн хүч хөдөлмөр биелэгдэж үйлдвэрчний эвлэлийн хорооны амралт гэгч нэртэй газар байлаа. Мөн тэр жилдээ хүүхдийн зуслангийн өргөтгөл байрыг нэмж барин 100 хүүхэд хүлээн авах хүчин чадлыг нэмэгдүүлэн нэг ээлжиндээ 350-400 хүүхэд амардаг болсон юм.
Ардчилал эхэлж бүх зүйлүүд өөрчлөгдөн хувирч улмаар зарим обьектууд хувьд гарахад тэр амралтын газар мөн л хоцорсонгүй. Ингээд жуулчны бааз болон хувирав. Хүүхдийн зуслангийн удирдлага ч солигдон өвөө маань ч тэтгэвэртээ гарлаа. Тэр цагаас хойш цагийн байдал ч нилээд өөрчлөгдөн би бээр арван жилээ дүүргэн их сургуульд орох боллоо. Их сургуульд орсоор 2-р курсийн оюутан мундагаа бас. Тэр зундаа Жаргалант жуулчны баазад очиж баармэн гэгчийг хийж үзэв. Өдөртөө унтанаа. Орой болхоор л ажил ундарна. Мөнгө төгрөгтэй холбоотой ажил юм хойно бас л чамгүй тооцоотой байхгүй бол болохгүй байсаан. Эхэндээ ч өрөнд оров. Дараагийн сараас тооцоог яс бариж цалин гэгчийг авч үзлээ. 27000 төгрөгний цалин гар дээрээ авч үзээд ажил хийх хүсэл маань улам их болсийм. Ачаалал их үед гал тогоонд хоол зөөгч этэр хийх үе бишгүй. Ямартай ч хамт олон гэдгийг бас хажуугаар нь мэдэрч эхэлж билээ. Ингээд намар облж оюутан явах болоод үдэлт хийгэж баахан бэлэг авлаа. Түүндээ их урамшсан. За тэгээд ирэх хавар нь гүйдэлтэйм шиг л сүүлийн курацаа урагшлуулан 6 сарын эх гэхэд Жаргалант гэгч жаргалын орондоо ирэв. Тэр жил аж ахуйн нэгжүүдийн нэр давхардахгүй байх ёстой болж Жаргалант нэр солигдон компанийн нэр олох ажил гарав. Ингээд өвөө маань нэг нэр санал болгосон нь төрсөн нутаг болох АНАГ. Энэ нэршилээр тогтож АНАГТУР ХХК болж өөрчлөгдөв. Тэр жилдээ баармэн хийсэнгүй. Жолооны үнэмлэх авсан байсан учраас жолоо мушгин давхар ганц нэг удаа жуулчин дагуулж явах болов. Халит мульт англи хэлийг гадарладаг болсон нь бас нөлөөлөв. Жуулчин дагуулж явна гэдэг бол нилээдгүй олон ажлыг хийж сурах хэрэгтэй байсан юм. Наанадаж л хээрийн хоол бэлтгэх, газар орны нэр ус, түүх домог, байршил зэргийг сайн мэддэг байх хэрэгтэй болж. Гэхдээ өвөөтэйгөө явахад газр ус, замын нэрийг байнга хэлж зааж сургаж байсан маань одоо л хэрэг нь гарч нүүр улайсангүй өнгөрөв. Тэр жил шинэ зеландийн 30 гаруй жуулчин 3 хоног авч явсан маань анх удаагийн кэйс байв. За тэгээд л зөндөө зөндөө.
Иймэрхүү байдлаар хаалгачаас нь эхлээд нилээд олон зүйл хийдэг болов. Заримдаа ажилчин нь эзгүй чөлөөтэй үеэр нь орлон ажиллана, слесарь хүртэл хийв. За тэгээд л хонь гаргахаас эхлүүлээд зочдын боодог, хорхог, шорлог гэгчийг хийхээс эхлүүлээд ер нь оролцоогүй юмгүй л болов шив. Их сургуулийн зуравдугаар курсээ төгссөн жил өвөө маань бурхан болж би тэндээ очиж чадаагүй юм. Тэр намартаа ажилд орж жинхэнэ ажилтан болсон болхоор амрахаар л очих зав гардаг байлаа. Гэвч миний сэтгэлийн гүнд тэр газар үргэлж хадаатай. Зундаа очихгүй байна гэж ер нь байхгүй дээ. Энэ зун хүртэл очиж хэд хоног амарлаа. Монгол явсан тэмдэглэлд зураг оруулсан байгаа байх.
За баахан өөрийгөө мундаг мэт товойлгов. Хүн бүхэнд энэ мэт түүх байдаг нь дамжиггүй. Гэхдээ энэ бол миний хувьд хэн нэгэнд гайхуулах гэсэн зүйл биш, юм үзэж нүд тайлан амьдралын их сургуульд сурсан дурсамж юм.
Ардчилал эхэлж бүх зүйлүүд өөрчлөгдөн хувирч улмаар зарим обьектууд хувьд гарахад тэр амралтын газар мөн л хоцорсонгүй. Ингээд жуулчны бааз болон хувирав. Хүүхдийн зуслангийн удирдлага ч солигдон өвөө маань ч тэтгэвэртээ гарлаа. Тэр цагаас хойш цагийн байдал ч нилээд өөрчлөгдөн би бээр арван жилээ дүүргэн их сургуульд орох боллоо. Их сургуульд орсоор 2-р курсийн оюутан мундагаа бас. Тэр зундаа Жаргалант жуулчны баазад очиж баармэн гэгчийг хийж үзэв. Өдөртөө унтанаа. Орой болхоор л ажил ундарна. Мөнгө төгрөгтэй холбоотой ажил юм хойно бас л чамгүй тооцоотой байхгүй бол болохгүй байсаан. Эхэндээ ч өрөнд оров. Дараагийн сараас тооцоог яс бариж цалин гэгчийг авч үзлээ. 27000 төгрөгний цалин гар дээрээ авч үзээд ажил хийх хүсэл маань улам их болсийм. Ачаалал их үед гал тогоонд хоол зөөгч этэр хийх үе бишгүй. Ямартай ч хамт олон гэдгийг бас хажуугаар нь мэдэрч эхэлж билээ. Ингээд намар облж оюутан явах болоод үдэлт хийгэж баахан бэлэг авлаа. Түүндээ их урамшсан. За тэгээд ирэх хавар нь гүйдэлтэйм шиг л сүүлийн курацаа урагшлуулан 6 сарын эх гэхэд Жаргалант гэгч жаргалын орондоо ирэв. Тэр жил аж ахуйн нэгжүүдийн нэр давхардахгүй байх ёстой болж Жаргалант нэр солигдон компанийн нэр олох ажил гарав. Ингээд өвөө маань нэг нэр санал болгосон нь төрсөн нутаг болох АНАГ. Энэ нэршилээр тогтож АНАГТУР ХХК болж өөрчлөгдөв. Тэр жилдээ баармэн хийсэнгүй. Жолооны үнэмлэх авсан байсан учраас жолоо мушгин давхар ганц нэг удаа жуулчин дагуулж явах болов. Халит мульт англи хэлийг гадарладаг болсон нь бас нөлөөлөв. Жуулчин дагуулж явна гэдэг бол нилээдгүй олон ажлыг хийж сурах хэрэгтэй байсан юм. Наанадаж л хээрийн хоол бэлтгэх, газар орны нэр ус, түүх домог, байршил зэргийг сайн мэддэг байх хэрэгтэй болж. Гэхдээ өвөөтэйгөө явахад газр ус, замын нэрийг байнга хэлж зааж сургаж байсан маань одоо л хэрэг нь гарч нүүр улайсангүй өнгөрөв. Тэр жил шинэ зеландийн 30 гаруй жуулчин 3 хоног авч явсан маань анх удаагийн кэйс байв. За тэгээд л зөндөө зөндөө.
Иймэрхүү байдлаар хаалгачаас нь эхлээд нилээд олон зүйл хийдэг болов. Заримдаа ажилчин нь эзгүй чөлөөтэй үеэр нь орлон ажиллана, слесарь хүртэл хийв. За тэгээд л хонь гаргахаас эхлүүлээд зочдын боодог, хорхог, шорлог гэгчийг хийхээс эхлүүлээд ер нь оролцоогүй юмгүй л болов шив. Их сургуулийн зуравдугаар курсээ төгссөн жил өвөө маань бурхан болж би тэндээ очиж чадаагүй юм. Тэр намартаа ажилд орж жинхэнэ ажилтан болсон болхоор амрахаар л очих зав гардаг байлаа. Гэвч миний сэтгэлийн гүнд тэр газар үргэлж хадаатай. Зундаа очихгүй байна гэж ер нь байхгүй дээ. Энэ зун хүртэл очиж хэд хоног амарлаа. Монгол явсан тэмдэглэлд зураг оруулсан байгаа байх.
За баахан өөрийгөө мундаг мэт товойлгов. Хүн бүхэнд энэ мэт түүх байдаг нь дамжиггүй. Гэхдээ энэ бол миний хувьд хэн нэгэнд гайхуулах гэсэн зүйл биш, юм үзэж нүд тайлан амьдралын их сургуульд сурсан дурсамж юм.
20080709
20080623
Миний танил "Од"
Од гэхээр тэнгэрийн од мод биш, бас урлагийн поп рок од бас биш. Зүгээр л олны танил бөгөөд одоо тэнгэртээ жинхэнээсээ од болсон нэгэн хүн бол ...
Би хар багын л цаасаар онгоц хийж тоглох дуртай. Тэр үед одоогийн хүүхдүүд шиг гоё ганган юмаар тоглодоггүй байсан. Орос ах нарын монголд нийлүүлдэг хүүхдийн тоглоомыг тоотой хэдхэнээр бусад хүүхдүүдийн адил тоглож өсжээ.
За тэгээд овоо сургууль энэ тэрд орж чернильтэйгээ холилдон хусаа хацартаа нааж явахдаа л "том болоод нисгэгч болно" гэж мөрөөдөн гүйж байсан саяхан ч юм шиг. Анги нэмэгдэх тусам мань хүн мөрөөдлөөсөө хазайсангүй, яг л яридагаараа ярисаар. 8-р анги төгсөөд 9-д орох болтол удахгүй конкурс болох гэж байна, юугаар суурилах гэж байна гээ л эмээ өвөө, ааү ээж асууж шалгаагаад байхаар нь нөгөөхөө хэлээд тависан чинь үлгэрийн далай бүтдэг юм бишээ. Маныхаа толгойг угаагаад Химээр суурилаад шалгалтаа өг ч гэх шиг. Химийн багшид хадаг барихаас наагуур юм болж дугуйланд нь ороод органик химийн 200 бодлого, органик бус химийн 300 бодлогыг өөд уруугүй бодож дуусгавай. Тэгж байтал конкурс ч болж бужинав. Битүүхэндээ нөгөөхөө бас сурагланаа яджаахад. Даанч их сургуулийн хуваарьт нисгэгчийн сургууль гэж ирдэггүй юм байна. Ингээд горьлого тасарч хүн эмнэлгийн сургуульд орохоор зориг шулуудан шалгалтаа өгч тэнцэв. Их сургуульд байхдаа зуны амралтаар жуулчны баазад ажилдаг байсан нь "Од"-той танилцах завшаан болсон юм. Анхны ерөнхийлөгч П.Очирбат гуайг Эрдэнэтд хүргэж ирсэн нисдэг тэрэг МИ-8 онгоцоор хотруу буцах болж хэдэн хором эрдэнэтэд саатахдаа ганз нэг яриа өрнүүлж үзсэн юм. Их энгийн хамаагүй яриа хөөрөөтэй хүн байсан. Дараа нь хэдэн жилийн хойно миний ажилж байсан жуулчны бааз дээр МИАТ-ийн нисгэгч нар 7 хоногоор ирж гүүний саам ууж амардаг байсан. Тэгэхэд мань хүн хэсэг хүмүүсээ хүргэж ирчээд буцахад мөн л хотруу хамт явж өмнө нь ингээд явж байснаа ярихад "Ах нь чамайг харуутаа л танисан, танилыгаа үнэгүй аваад явнаа" гээд найз ахтай болсон юм. Тэр ч ёстой МИ-8 -аар морин дэл дээр явж байгаам шиг л нисдэг гэдгийг нисэхийнхэн төдийгүй хүмүүс мэддэг юм байналээ. Хожим 2003 онд Булганд яаралтай ажлаар /хилийн цэргийн хар ногоон МИ-8, яагаав нөгөө СИМБА Батаагийн үнэг хөөж байгаад унагадаг. тэрэнтэй ирж байсан юм/ ирэхэд нь хальтхан уулзаад өнгөрсөн. Эцэст нь өнгөрсөн жил гамшигийн дуудлагаар нисэж яваад 14 сайхан залуутай хамт бурханы оронд очсон мэдээг сонсоод ихэд гашуудаж байсан.
Монгол улсын гавъят нисгэгч Т.Сугар гуайн тухай олноос сонсож /нисгэгч нараас голцуу/ түүний чадвартайг биширч байлаа гэж. Гэхдээ л үхсэн хүн үг хэлэх биш, түүнийг өнгөрсний дараа буруутай энэ тэр гэж нилээдгүй ясыг нь өндөлзүүлсэн нь шар сонингуудаар нэг бичигдсэн юм шиг байгаам /би монголд байгаагүй болхоор уншиж чадаагүй/. Харин ч ажлаа мэддэг, арвин туршлагатай хүн тулдаа л аюулыг багасгаж хэдэн хүнийг амьд мэнд үлдээсэнд нь баярлах хэрэгтэй мэт. Арга хэмжээ авч чадаагүй бол бүгд боодог болох байсан байх л даа. /Үүнийг ярих зүйл биш шиг байна/
Энэ мэт жинхэнэ од хүмүүс бидний дунд зөндөө байдаг байхад тэднийг өнгөрсний дараа нь л гэнэт мэдэрч чухал хэрэгтэй хүнээ алдчлаа баричлаа гэж хошуураад байдаг нь ерөөсөө таалагддаггүй. Ганц нэг дуу дуулчаад л шууд соёлын тэргүүн, гавъяат ч гэх шиг, зууны манлай ч гэх шиг, эстрадын од ч гэх шиг дорхноо л болгочих нь гайхалтай. Тэднээс бусад нь яагаад од байж болохгүй гэж. Амьдад нь тэднийг од болгоод, амьдад нь бие биенээ хайрлах юмсан хүмүүсээ.
Би хар багын л цаасаар онгоц хийж тоглох дуртай. Тэр үед одоогийн хүүхдүүд шиг гоё ганган юмаар тоглодоггүй байсан. Орос ах нарын монголд нийлүүлдэг хүүхдийн тоглоомыг тоотой хэдхэнээр бусад хүүхдүүдийн адил тоглож өсжээ.
За тэгээд овоо сургууль энэ тэрд орж чернильтэйгээ холилдон хусаа хацартаа нааж явахдаа л "том болоод нисгэгч болно" гэж мөрөөдөн гүйж байсан саяхан ч юм шиг. Анги нэмэгдэх тусам мань хүн мөрөөдлөөсөө хазайсангүй, яг л яридагаараа ярисаар. 8-р анги төгсөөд 9-д орох болтол удахгүй конкурс болох гэж байна, юугаар суурилах гэж байна гээ л эмээ өвөө, ааү ээж асууж шалгаагаад байхаар нь нөгөөхөө хэлээд тависан чинь үлгэрийн далай бүтдэг юм бишээ. Маныхаа толгойг угаагаад Химээр суурилаад шалгалтаа өг ч гэх шиг. Химийн багшид хадаг барихаас наагуур юм болж дугуйланд нь ороод органик химийн 200 бодлого, органик бус химийн 300 бодлогыг өөд уруугүй бодож дуусгавай. Тэгж байтал конкурс ч болж бужинав. Битүүхэндээ нөгөөхөө бас сурагланаа яджаахад. Даанч их сургуулийн хуваарьт нисгэгчийн сургууль гэж ирдэггүй юм байна. Ингээд горьлого тасарч хүн эмнэлгийн сургуульд орохоор зориг шулуудан шалгалтаа өгч тэнцэв. Их сургуульд байхдаа зуны амралтаар жуулчны баазад ажилдаг байсан нь "Од"-той танилцах завшаан болсон юм. Анхны ерөнхийлөгч П.Очирбат гуайг Эрдэнэтд хүргэж ирсэн нисдэг тэрэг МИ-8 онгоцоор хотруу буцах болж хэдэн хором эрдэнэтэд саатахдаа ганз нэг яриа өрнүүлж үзсэн юм. Их энгийн хамаагүй яриа хөөрөөтэй хүн байсан. Дараа нь хэдэн жилийн хойно миний ажилж байсан жуулчны бааз дээр МИАТ-ийн нисгэгч нар 7 хоногоор ирж гүүний саам ууж амардаг байсан. Тэгэхэд мань хүн хэсэг хүмүүсээ хүргэж ирчээд буцахад мөн л хотруу хамт явж өмнө нь ингээд явж байснаа ярихад "Ах нь чамайг харуутаа л танисан, танилыгаа үнэгүй аваад явнаа" гээд найз ахтай болсон юм. Тэр ч ёстой МИ-8 -аар морин дэл дээр явж байгаам шиг л нисдэг гэдгийг нисэхийнхэн төдийгүй хүмүүс мэддэг юм байналээ. Хожим 2003 онд Булганд яаралтай ажлаар /хилийн цэргийн хар ногоон МИ-8, яагаав нөгөө СИМБА Батаагийн үнэг хөөж байгаад унагадаг. тэрэнтэй ирж байсан юм/ ирэхэд нь хальтхан уулзаад өнгөрсөн. Эцэст нь өнгөрсөн жил гамшигийн дуудлагаар нисэж яваад 14 сайхан залуутай хамт бурханы оронд очсон мэдээг сонсоод ихэд гашуудаж байсан.
Монгол улсын гавъят нисгэгч Т.Сугар гуайн тухай олноос сонсож /нисгэгч нараас голцуу/ түүний чадвартайг биширч байлаа гэж. Гэхдээ л үхсэн хүн үг хэлэх биш, түүнийг өнгөрсний дараа буруутай энэ тэр гэж нилээдгүй ясыг нь өндөлзүүлсэн нь шар сонингуудаар нэг бичигдсэн юм шиг байгаам /би монголд байгаагүй болхоор уншиж чадаагүй/. Харин ч ажлаа мэддэг, арвин туршлагатай хүн тулдаа л аюулыг багасгаж хэдэн хүнийг амьд мэнд үлдээсэнд нь баярлах хэрэгтэй мэт. Арга хэмжээ авч чадаагүй бол бүгд боодог болох байсан байх л даа. /Үүнийг ярих зүйл биш шиг байна/
Энэ мэт жинхэнэ од хүмүүс бидний дунд зөндөө байдаг байхад тэднийг өнгөрсний дараа нь л гэнэт мэдэрч чухал хэрэгтэй хүнээ алдчлаа баричлаа гэж хошуураад байдаг нь ерөөсөө таалагддаггүй. Ганц нэг дуу дуулчаад л шууд соёлын тэргүүн, гавъяат ч гэх шиг, зууны манлай ч гэх шиг, эстрадын од ч гэх шиг дорхноо л болгочих нь гайхалтай. Тэднээс бусад нь яагаад од байж болохгүй гэж. Амьдад нь тэднийг од болгоод, амьдад нь бие биенээ хайрлах юмсан хүмүүсээ.
20080618
Зиндаа
Аливаа зүйлд зиндаа гэж нэг юм байх юм. Би ойлгохдоо зэрэг зиндаархаж нэг нөгөөгийнхөө дээр гарах гэж ойлгоном. Угаасаа энэ зүйл байхгүй бол бүх юмц нэг түвшинд байх байсан ч юм билүү. Өнөөдөр надад мэдрэгдсэн нэг зиндаархал бол статистикийн программ байлаа. Угаараа энэ муу софт зиндаархаад байгаан гэж эхэлж бодож байсан ч үгүй юмаа бас. Хэн энийг ашигласан байна тэр нь бас "дээшээ" байдаг юм гэнэ. Би өмнө нь мэддэггүй байж л дээ. Өчигдөр надад манай супервайзор сануулж хэлэхэд нь нэг их ач холбогдол өгөлгүй сүртэй шдэ ухааны юм бодож байгаад интернэтээс хайж үзлээ. Бүтэн өдөр найзтайгаа хамт хайж хайж өнөө өдөр нэг форум дээрээс хууль бусаар олж авсан нь надад аминд орж байна яг одоо. Миний өмнө хэрэглэж байсан бол нэт-д дүүрэн байх жишээтэй. За тэгээд судалгааны ажил хийж байгаа хүмүүсийг дүгнэхдээ ямар статистикийн программ ашигласан, хэр үнэн бодитой үр дүн гарсан гэдгийг нь дүгнэдэг гэнэ. Тэгэхээр сайн программ ашиглаж үр дүнгээ боловсруулсан нийтлэлийг сайн сэтгүүлүүдэд гарах нэг шалгуур болдог байх нь гэж ойлголоо. Дан ганц энэ мэдээж бодитой үнэлгээ болж чадахгүй ч нөлөөлөх хүчин зүйл болох нь тодорхой. За энэ программыг өөд нь татах гэсэндээ ч биш зиндаа гэдэг зүйлийг өгүүүлэх гэсэн юм уг нь. Монголд зиндаа гэдэг зүйл нилээд газар авсан болтой. Хэн хэдэн гар утас барьж, ямар машин унасанаар нь тухайн хүнийг дүнгэж тэр хүн зиндаархадаг нь илт. Нэгэн компанийн ажилтан өөр нэг компань дээр гэрээ хийх гэж очиж л дээ. Захирал нь хүлээж авангаа нарийн бичгээ дуудан "энэ хүн ямар машин унаж байгааг нь мэдээд ир" гэж зарлигдаж. Муу машин унасан бол гэрээ хийхэд сөрөг нөлөө болохуйц нөлөөлөх хүчин зүйл болох нь. Сайхан жийп унасан бол ч тэгээд аль аль нь тэнгэрийн умдаг атгалаа л гэсэн үг болж таарахнээ. За тэгээд л баар сав, олон нийтийн газар бөөнөөрөө уулзахдаа хоёр гурван гар утас гарган ширээн дээрээ тавих нь бас л зиндаагаа харуулаад байна уу, гангараад байна уу ялгахад хэцүү юм шиг. Миний хувьд зиндаархах гээд байгаан болуу гэж ойлгож байна, магадгүй бусад нь өөрөөр ч бодож болох юм. Үнэхээр хэрэгцээндээ ашигладаг бол түүнийг гаргаж ирэн зэрэгцүүлэх шаардлагагүй л байсан байх. Хүнд атаархан, хүнийг муулж байгаа мэт сэтгэгдэл төрөхөөр биччихлээ. Магадгүй тэр хүнийи зөвч байж болно. Ажлаа амжуулахын тулд жийп унаж, олон гар утас барьж байж талхныхаа мөнгийг олдогыг үгүйсгэхгүйээ. Хөгжиж буй орнуудад ийм үзэгдэл ихэнхэд нь дайраад өнгөрдөг гэдэгтэй санал нэг байгаа. Хөгжлийн түвшиндээ хүрэхээр (хөгжингүй орнууд америк, япон, англи, гэх мэт) хүний зэрэг зиндааг эд зүйлээр биш уураг тархины нугалаасны тоогоор үнэлдэг юм байна. Мэдээж Билл Гэйтс, Воррэн Баффит нар төрөхдөө баян байгаагүй л байж таараа. Өөрийнхөө ухаанаар баяжиж ирсэн түүх нь цахим хуудсаар хайхад илхэн гараад ирэх байх. Европод нилээн дээхнэ үед хүний зиндааг эдэлж хэрэглэж байгаар нь үнэлж дүгнэдэг байсан нь алдарт ТИТАНИК кинонд тод тусгагдсан байдаг шиг санагдаж байна. Одоо тэнд арай өөр болжээ. Хэн нэгэнтэй үг солих зуур түүний ярианаас нилээдгүй мэдээлэл авдаг гэж нэгэн хүн хэлж байсан юм. Тэр хүн хэр их потенциал сайтай байна төдий чинээ эд хөрөнгөтэй, баян байна гэж үздэг нь надад мэдрэгдсэн л дээ. Тийм болхоор энэ бодлоо өөрийнхөө дүгнэсэнээр сийрүүллээ.
20080615
Нутгаа санахад
Зун болоод ч тэр үү, нутгаа нэг л санаад байх юм. Монголдоо очичоод хотод хэд хонож чадалгүй л сэтгэл татам нутагруугаа давхидагсан. 450 километр газрыг 6-хан цаг давхиад хүрчихдэг, замдаа ганцхан удаа зогсоно. Үнэхээр яарсан сэтгэл. Миний нутагт миний төрсөн, миний өссөн газар, миний тоглодог байсан гол тэр бүгд соронзон мэт татах. Намайг өсгөсөн эгч минь бас бий. Эгчийн хайртай дүү нь болхоор хэнээс ч илүү дотно байдаг юм. Аав ээж маань хотоос зун болгон очиж амарна. За тэгээд л манайхан бүгд тийшээ цуврана даа. Жаргалын орон гэж хэлэхэд хилсдэхгүй нутаг.
Ноднин жил монгол байх хугацаандаа гурвантаа ирж очин явсаар 21 хоногийг барсан байна лээ. Хоёр дахь дээрээ миний багын найз, мөн дотнын минь найз 2 хамт явж 3 хоног ходоодоо баярлуулж өөрсдөө хөгжилтэй сайхан байсан. Энэ жил нахинаа гээд бодоод л байна. Санаж явахад бүтнэ дээ яахав.
Харин ноднин жил өвөө эмээгийн маань амьдарч байсан нутгаар очлоо. Хамгийн сүүлд өвөөгөө амьд сэрүүн байхад нь (би 5-р ангид байсан юм даг) очиж 30 жилийн ойн баярт оролцож байсан юм. Миний өвөө тэр бригадад улс төрийн хилс хэргээр хэлмэгдэн нутаг заагдан очоод нэгдлийн доороос нь дээш нь дарга хүртэл нь хийсээр амьдралынхаа талыг өнгөрөөсөн нь өдгөө бидэнд түүх болон үлдэжээ.
Тэр суурин 14 жилийн өмнөхөөс шал өөр болсон байсан. Хүн эмнэлэг, мал эмнэлэг, улаан булан, дэлгvvр хоршоо бүгд байсан юм. Харин одоо нэг шавар байшин, өвөө эмээгийн минь амьдарч байсан дүнзэн байшингаас өөр юмгүй болсон байв. Сэтгэл үнэхээр эмтэрч нулимс гарч байлаа. Нагац ах нар, ээж маань тэнд өссөн нутаг яалт ч үгүй мөн. Бид тэнд хэдэн хором саатаж том ахаар сайхан дурсамжуудыг яриулан зураг авхуулаад хөдөлсөн юм.
Энэ ярианд бас хоёр сайхан буурайг дурсахгүй байхын аргагүй. Одоо тэд амьд сэрүүн бий хэдий ч хэдийнээ үр хүүхдүүдээ дагаад хотыг зорисон доо. Унаган нутаг нь миний дээр өгүүлсэн газар. Ах дүү бүгдэрээ тэндэхийн хүмүүс. Манай өүөө эмээг тэнд нүүж очиход хамгийн бага хүүг нь өргөж авсан айл. Ээжийн маань хамгийн бага эрэгтэй дүү төрөөд уйлаад жигтэйхэн хэцүү байсан юм гэсэн. Лам харгуйдсан л байж таараа мэдээж. Гэтэл тэднийх хүүхэд заяахгүй хэдэн жил болсон юм байж. Тэднийх авья, хүүгээ өгөөч гэж хэлэх санаатай иржээ. Мань ах өүөө эмээд маань хэлж чадахгүй бүтэн 2 цаг "пүүшиг" /белморканал/ татаад сууж сууж хэлэхэд нь өмнө нь гадарласан тухайгаа өөрт нь хэлж л дээ. Ингээд хүүгээ айлд өргүүлж хүргэж өгсийм гэж яридаг юм. Тэр цагаас хойш манайхан тэднийд зун болгон очиж бужигнанаа. Би бол тэднийд зусдаг байлаа. Хонинд явна, фермийн сүү машиндана, аарц шүүнэ, түлээ мод, ус гээд мөн ч ажлыг хийдэг байж дээ. Хамгийн гол нь морь унах гэж л очиж байгаам шдээ уг нь хөөрхий. Тэрэндээ л баахан ажил хийж барлагтдаг байлаа. Гэхдээ тэрийг хийснээр муудсан зүйл үгүйээ. Харин ч буурлуудаасаа их зүйл сурч гэж одоо боддог юм. Хотын бацаануудын хажууд бол хөдөөний амьдралыг хүүрнэн өгүүлнэ дээ нээрээ.
Тэр буурал ах маань их уяхан хүн. Биднийг очиход баярын, буцахад гунигын нулимс унаганадаа харин ч. Сайхан дуулнаа.
...Галуун цуваа хөвөрсөн
Голын урсгал мэтгэнэсэн
Ганган байгал хосолсон
Гоёхон намрын шинж юмаа ... гээд л авч өгнө.
Би яагаад ч юм энд ирчээд нэг л идээшиж дасаж өгөхгүй юм шиг санагдаад байгаа юм. Байнга биш ч гэсэн ганцаардахдаа, бас дулаан ороод зун болохоор л өөрийн эрхгүй санагалзана. Хүнд хэлвэл хөгшин хүн шиг гэж шоолох л байх л даа. Гэхдээ л над шиг нутгаа санаж байгаа залуус байгаа байлгүй дээ.
Ноднин жил монгол байх хугацаандаа гурвантаа ирж очин явсаар 21 хоногийг барсан байна лээ. Хоёр дахь дээрээ миний багын найз, мөн дотнын минь найз 2 хамт явж 3 хоног ходоодоо баярлуулж өөрсдөө хөгжилтэй сайхан байсан. Энэ жил нахинаа гээд бодоод л байна. Санаж явахад бүтнэ дээ яахав.
Харин ноднин жил өвөө эмээгийн маань амьдарч байсан нутгаар очлоо. Хамгийн сүүлд өвөөгөө амьд сэрүүн байхад нь (би 5-р ангид байсан юм даг) очиж 30 жилийн ойн баярт оролцож байсан юм. Миний өвөө тэр бригадад улс төрийн хилс хэргээр хэлмэгдэн нутаг заагдан очоод нэгдлийн доороос нь дээш нь дарга хүртэл нь хийсээр амьдралынхаа талыг өнгөрөөсөн нь өдгөө бидэнд түүх болон үлдэжээ.
Тэр суурин 14 жилийн өмнөхөөс шал өөр болсон байсан. Хүн эмнэлэг, мал эмнэлэг, улаан булан, дэлгvvр хоршоо бүгд байсан юм. Харин одоо нэг шавар байшин, өвөө эмээгийн минь амьдарч байсан дүнзэн байшингаас өөр юмгүй болсон байв. Сэтгэл үнэхээр эмтэрч нулимс гарч байлаа. Нагац ах нар, ээж маань тэнд өссөн нутаг яалт ч үгүй мөн. Бид тэнд хэдэн хором саатаж том ахаар сайхан дурсамжуудыг яриулан зураг авхуулаад хөдөлсөн юм.
Энэ ярианд бас хоёр сайхан буурайг дурсахгүй байхын аргагүй. Одоо тэд амьд сэрүүн бий хэдий ч хэдийнээ үр хүүхдүүдээ дагаад хотыг зорисон доо. Унаган нутаг нь миний дээр өгүүлсэн газар. Ах дүү бүгдэрээ тэндэхийн хүмүүс. Манай өүөө эмээг тэнд нүүж очиход хамгийн бага хүүг нь өргөж авсан айл. Ээжийн маань хамгийн бага эрэгтэй дүү төрөөд уйлаад жигтэйхэн хэцүү байсан юм гэсэн. Лам харгуйдсан л байж таараа мэдээж. Гэтэл тэднийх хүүхэд заяахгүй хэдэн жил болсон юм байж. Тэднийх авья, хүүгээ өгөөч гэж хэлэх санаатай иржээ. Мань ах өүөө эмээд маань хэлж чадахгүй бүтэн 2 цаг "пүүшиг" /белморканал/ татаад сууж сууж хэлэхэд нь өмнө нь гадарласан тухайгаа өөрт нь хэлж л дээ. Ингээд хүүгээ айлд өргүүлж хүргэж өгсийм гэж яридаг юм. Тэр цагаас хойш манайхан тэднийд зун болгон очиж бужигнанаа. Би бол тэднийд зусдаг байлаа. Хонинд явна, фермийн сүү машиндана, аарц шүүнэ, түлээ мод, ус гээд мөн ч ажлыг хийдэг байж дээ. Хамгийн гол нь морь унах гэж л очиж байгаам шдээ уг нь хөөрхий. Тэрэндээ л баахан ажил хийж барлагтдаг байлаа. Гэхдээ тэрийг хийснээр муудсан зүйл үгүйээ. Харин ч буурлуудаасаа их зүйл сурч гэж одоо боддог юм. Хотын бацаануудын хажууд бол хөдөөний амьдралыг хүүрнэн өгүүлнэ дээ нээрээ.
Тэр буурал ах маань их уяхан хүн. Биднийг очиход баярын, буцахад гунигын нулимс унаганадаа харин ч. Сайхан дуулнаа.
...Галуун цуваа хөвөрсөн
Голын урсгал мэтгэнэсэн
Ганган байгал хосолсон
Гоёхон намрын шинж юмаа ... гээд л авч өгнө.
Би яагаад ч юм энд ирчээд нэг л идээшиж дасаж өгөхгүй юм шиг санагдаад байгаа юм. Байнга биш ч гэсэн ганцаардахдаа, бас дулаан ороод зун болохоор л өөрийн эрхгүй санагалзана. Хүнд хэлвэл хөгшин хүн шиг гэж шоолох л байх л даа. Гэхдээ л над шиг нутгаа санаж байгаа залуус байгаа байлгүй дээ.
Subscribe to:
Comments (Atom)